Í stuttu máli

Hvað er átröskun?
Átröskun er geðröskun sem einkennist af alvarlegum breytingum á fæðuinntöku og þyngd.

Algeng einkenni:
Breyting á geðslagi og hugsanaferli, breyting á virkni og líkamleg einkenni.

Greining:
Greiningarviðtal, líkamsskoðun og spurningalistar.

Algengustu meðferðir:

Fjölskyldumeðferð, viðtalsmeðferð og fræðsla fyrir foreldra.


Hvað er átröskun?

Átröskun er geðröskun og eru algengustu flokkarnir lystarstol og lotugræðgi. Sá fyrri einkennist af því að viðkomandi sveltir sig einvörðungu en hinn seinni einkennist af því að samhliða sveltinu hefur einstaklingurinn flest einkenni lotugræðgi eða búlimíu, tekur átköst og framkallar uppköst. Samkvæmt bandarískum rannsóknum glíma 0,3% – 0,9% unglinga við átröskun. Tíðni er hærri hjá stúlkum.

Orsök

Átröskun stafar af flóknu samspili erfðaþátta og umhverfisþátta.

Einkenni

A) Breyting á geðslagi og hugsanaferli: pirringur eða mótþrói sem tengist máltíðum, röng líkamsímynd, vanlíðan, upptekin af hitaeiningum, hræðsla við að þyngjast. B) Breyting á virkni: forðast mat eða óeðlileg matarinntekt, upptekin af matargerð, framkölluð uppköst, félagsleg einangrun, ýkt líkamsþjálfun, borðað í laumi, breyting á hegðun í máltíðum. C) Líkamleg einkenni: þyngdaraukning eða þyngdartap, blæðingatruflanir, vökvaskortur, kaldir útlimir, svimi, svefntruflanir, sár í munni og/eða á hnúum.

Greining

Átröskun er greind með því að taka viðtal við barn og aðstandendur. Auk þess er gerð líkamleg skoðun á barni. Einnig er oft tekið greiningarviðtal og spurningalistar lagðir fyrir.

Meðferð

Meðferð er ákvörðuð eftir alvarleika einkenna og aldri barns. Helstu meðferðarform eru fjölskyldumeðferð, viðtalsmeðferð og fræðsla fyrir foreldra ásamt því að fylgst er með líkamlegum einkennum barna. Stundum getur verið þörf á innlögn.

Hvað getur þú sjálf/ur gert?

Þegar einkenni eru væg og skerðing í lágmarki er margt hægt að gera til þess að bæta ástandið, t.d. geta foreldrar: – Rætt um breytingu á líðan og hegðun – Fylgst með hegðun í kringum máltíðir – Fylgst með þyngdaraukningu eða þyngdartapi – Fylgst með hugsanlegum álagsþáttum í skóla og/eða vinahópi – Fylgst með netnotkun m.t.t. átröskunarsíðna

Leitaðu þér fljótt aðstoðar ef…

Þegar einkenni aukast og skerðing hefur meiri áhrif á daglegt líf, s.s. þyngdartap, ýkt líkamshreyfing, forðunarhegðun tengt máltíðum og/eða óeðlileg inntaka af mat er mikilvægt að leita sér aðstoðar. Aðilar sem hægt er að hafa samband við eru til dæmis:

  • – Heilsugæslulæknir
  • – Skólahjúkrunarfræðingur
  • – Sálfræðingur
  • – Námsráðgjafi

Þessir aðilar taka að sér það hlutverk að meta hver næstu skref eru.

Leitaðu þér strax aðstoðar ef…

Þegar um er að ræða alvarleg einkenni, eins og töluvert þyngdartap, miklir erfiðleikar við að nærast, mikil líkamleg einkenni og félagsleg einangrun er nauðsynlegt að hafa samband við fagaðila sem fyrst.

Hægt er að hafa samband við: – Heilsugæslulækni – Sérfræðilækni ef hann er til staðar – Bráðamóttöku barna – Bráðamóttöku BUGL